ખોરાકમાં ઝેરના પ્રકારો

Print
ખોરાકમાં ઝેર નીચે બતાવેલ પ્રમાણે કદાચ બે પ્રકારના હોય છે:
જીવાણુ સબંધિત નહી.
આ રાસાયણ જેવા કે એક ભયંકર ઝેર, કેટલીક જાતના છોડ અને સમુદ્રના ખાદ્ય પદાર્થો વગેરેથી થાય છે. તાજેતરના વર્ષોમાં ત્યા એક ચિંતાજનક પરિસ્થિતી વધતી જઈ રહી છે. ખોરાકમાં રાસાયણને લીધે થતી દુષિતતા, દા.ત. ખાતર, pesticide, કલાઈ અને પારાને લીધે થાય છે.


જીવાણુ સંબંધિત.
આ જીવતા જીવાણુ અથવા તેના વિષાણુ પદાર્થો દ્વારા દુષિત ખાદ્ય પદાર્થોને ખાવાથી થાય છે. જીવાણુવાળા ખોરાકમાં ઝેરનુ રૂઢીચુસ્ત વર્ગીકરણ ઝેરી અને અસર ન થાય તેવા દાખલા જ્ઞાનની સાથે વધારે ધુંધલા થઈ રહ્યા છે, બંને ગુણાકારમાં અને ઝેરના ઉત્પાદનમાં સમાયેલા છે.

જીવાણુવાળા ખોરાકમાં ઝેર કદાચ નિમ્નલિખિત પ્રકારના છે:
Salmonella નુ ખોરાકમાં ઝેર.
ખોરાકમાં તે સૌથી સાધારણ ઝેરનુ રૂપ છે. તાજેતરના વર્ષોમાં તેના વધારે થવાના નિમ્નલિખિત કારણો છે:
સમાજમાં ભોજન આપવાનુ વધી રહ્યુ છે.

ઉગમસ્થાન
Salmonellosis મુખ્યત્વે એક પ્રાણીઓનો રોગ છે. માણસોને આ ચેપ ખેતરના જાનવર અને મરઘાથી, દુષિત માંસ, દુધ અને દુધના પદાર્થો, sausages, custards, ઈંડાન પદાર્થોના માધ્યમથી થાય છે. ઉંદર અને છછુંદર બીજા ઉગમસ્થાન છે. તેઓ હંમેશા ચેપી હોય છે અને મુત્ર અને મળથી ખાદ્ય પદાર્થો ભારે પ્રમાણમાં દુષિત હોય છે. આ સમસ્યા માટે અસ્થાયી માણસના વાહક પણ જવાબદાર હોય છે.

ઈંડાના સેવનનો સમય.
સામાન્યરીતે લગભગ ૧૨ - ૨૪ કલાક.

ખોરાકમાં ઝેરનુ તંત્ર.
કારણદર્શક જીવતંત્ર ખોરાકને ગળવા માટે આતરડામાં તેની સંખ્યા વધારે છે અને તીવ્ર enteritis and colitis ને વધારે છે. સાધારણ રીતે તેની શરૂઆત ઠંડી લાગવી, તાવ, ઉબકા, ઊલ્ટી અને પુષ્કળ પાણી જેવો જુલાબ થાય છે જે સાધારણ પણે ૨-૩ દિવસ ચાલે છે. મૃત્યુનો દર લગભગ ૧ ટકો છે. સ્વાસ્થય સારૂ થવાવાળો વાહક કેટલાક અઠવાડિયા સુધી ચાલે છે.


પરૂ ઉત્પાદક સુક્ષ્મ જંતુના ખોરાકના ઝેર.
પરૂ ઉત્પાદક સુક્ષ્મ જંતુના ખોરાકના ઝેર.
આના વિષે રૂપમાં Salmonella ખોરાકની વિષેશતાના રૂપમાં સાદી વાત છે. આ તે ઘટના માટે નિમ્નલિખિત સંકેત છે:

મારફતિયો.
ઝેરની કેટલીક જાત coagulase સકારાત્મક પરુ ઉત્પાદક સુક્ષ્મ જંતુની જાતને દાખલ કરે છે. ઓછામાં ઓછા ૫ જુદીજુદી જાતના ઝેર ઓળખાઈ ગયા છે અને કદાચ ૬ઠો અસ્તિત્વમાં હશે. ઝેર સૌથી વધારે તાપમાન ૩૫ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડથી ૩૭ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ જેટલુ ગઠાઈ જાય છે. આ ઝેર તુલનાત્મક ગરમીનો સામનો કરી શકે છે અને ઉકળવા ૩૦ મિનિટથી વધારાનો પ્રતિકાર કરે છે.

ઉગમસ્થાન.
Staphylococci પ્રકૃતિમાં સર્વત્ર છે અને અને તે પુરૂષની અને પ્રાણીઓની ચામડી ઉપર, નાક અને ગળામાં જોવા મળે છે. તે માણસોમાં અને પ્રાણીઓમાં થતા ફોડલા અને બેકટેરીયાના ચેપને લીધે થતુ પસમાં એક સાધારણ મારફતિયો છે. સ્તનના સોજાવાથી પીડિત ગાયો આ ખોરાક ઝેરના રોગચારાને ફેલાવવા માટે જવાબદાર છે, જેમાં દુધ અને દુધની બીજી બનાવટો સમાવિષ્ટ છે. ખોરાકમાં સામીલ છે તે છે salads, custards, દુધ અને દુધની બીજી બનાવટો જે staphylococciથી દુષિત થાય છે.

ઈંડાના સેવનનો સમય.
તે લગભગ ૧ થી ૬ કલાક છે. ઇંડાના ઉછેરનો સમય નાનો છે કારણકે “Preformed” ઝેર સીધુ આંતરડા અને CNS ઉપર કામ કરે છે. સ્પષ્ટ રીતે આ માંદગી ઉલ્ટીના અચાનક શરૂ થવાથી પ્રકટ થાય છે. Salmonella ના ખોરાકના ઝેરની જેમ નહી, Staphylococcal કોઇકવાર તાવનુ કારણ હોય છે. મૃત્યુ અસાધારણ છે.

Botulism
તે ઘણુ ગંભીર છે પણ જવલ્લે જ થાય છે. તે બેતુત્રાઈ દરદીને મારી નાખે છે.

મારફતિયો.
Exotoxin of Clostridium Botulinum સાધારણ પણે A, B, or E પ્રકારના હોય છે.

ઉગમસ્થાન.
જીવ માટી, ધુળ અને પશુઓના આંતરડાના રસ્તામાં મોટા પ્રમાણમાં ફેલાયેલા છે અને ખોરાકમાં બીજા કોઇ કોશના રૂપમાં દાખલ થાય છે. સૌથી સારા ઘણીવાર મોટા પ્રમાણમાં બનવવામાં આવતા ખાદ્ય પદાર્થો ઘરમાં સાચવેલા ખોરાક જેવા કે ઘરમાં પેક કરેલા શાકભાજીઓ, ધુમાડાથી સુકવેલ અથવા મસાલેદાર માછલી, ઘરમાં બનાવેલ ચિસ અને તેના જેવા નીચી જાતના તેજાબના ખાદ્ય પદાર્થો જવાબદાર છે. સાચુ કહીએ તો (botulism)ના માટે લેટીન શબ્દ sausage (botulus)ના નામ ઉપરથી નિકળ્યો છે.

ઈંડાના સેવનનો સમય.
લગભગ ૧૨ - ૩૬ કલાક.

ખોરાકના ઝેરનુ તંત્ર.
ખોરાકમાં (intradietetic) ઝેર અનુકુળ anaerobic સ્થિતીમાં preformed થાય છે. તે તંત્રિકા તંત્ર ઉપર કામ કરે છે. (botulism) ખોરાકમાં ઝેરના બીજા રૂપમાં છે,જેમાં પેટના આંતરડા બહુ નબળા છે. પ્રમુખ લક્ષણો દુર્ભક્ષિતા, નેત્ર રોગ, આંખોની પાપણનુ બંધ થવુ, ઉચ્ચાર દોષ, ઘુંધળી દૃષ્ટી, સ્નાયુઓની નબળાઈ અને બીમારીને લીધે પક્ષઘાત થવો પણ છે. તાવ સાધારણ પણે ગેરહાજર છે, પણ ચેતના જાળવી રાખી છે. પરિસ્થિતી વારંવાર જીવલેણ હોય છે, શ્વાસોશ્વાસ અથવા હદયની નિષ્ફળતાને લીધે ૪-૮ દિવસ પછી મૃત્યુ થાય છે, કારણકે ઝેરની ઉષ્ણતા અસ્થિર છે, ભોજનને ગરમ કરવુ જે કદાચ થોડી મિનિટો માટે ૧૦૦ ડીગ્રી સેન્સયસ આધિન છે જે ખાવા માટે સુરક્ષિત છે.

શિશુઓમાં થતુ botulism ને infantbotulism કહેવાય છે. જે આંતરડાને થતા CI Botulinumને લીધે ચેપ લાગે છે અને પછી vivoના ઉત્પાદનમાં ઝેરનુ કારણ છે.

રોગના પ્રતિકારક ઉપચારના botulismની વિરોધી ઝેરની નોંધપાત્ર કિમત છે, જ્યારે botulism થયુ હોય, વિરોધી ઝેર બધા વ્યક્તિઓને જેઓ ભોજન લ્યે છે તેમને આપવુ જોઇએ. તેની માત્રા ૫૦,૦૦૦ થી ૧,૦૦,૦૦૦ની સંખ્યામાં બદલાતી જાય છે. વિરોધી ઝેર કોઇ ફાયદાનુ નથી થઈ શકતુ જો તે ઝેર પહેલાથી સ્નાયુઓની પેશીજાલમાં બેસાડેલુ હોય. Guanidine Hydrochlorideચેતક સ્નાયુકીય botulismના બ્લોકને ઉલ્ટુ કરે છે, જ્યારે સારી ચિકિત્સા અને સેવાચાકરીના સંભાળની સાથે દવા botulismના ઉપચારમાં ઉપયોગી સહાયક થઈ શકે છે.botulism ની સાથે સક્રિય લસ્સીકરણને રોકવા botulism toxoid મળે છે.


CI Perfringensમાં ખોરાકનુ ઝેર.
CI Perfringensમાં ખોરાકનુ ઝેર.
મારફતિયો.
CI Perfringens (welchii)

ઉગમસ્થાન.
આ જીવ મનુષ્યોના અને પ્રાણીઓના મળમાં મળી આવ્યા છે અને માટી, પાણી અને હવામાં - મોટાભાગના રોગચાળા - માંસ, માંસની થાળી અને મુરઘીના ખાવાની સાથે સબંધિત કરવામાં આવ્યા છે. સામાન્ય વાત એ છે કે ભોજનને ખાતા પહેલા ૨૪ કલાક તૈયારી કરીને રાંધવામાં આવ્યુ છે અને તેને ઓરડાના તાપમાનમાં ધીમે ધીમે ઠંડુ કરવામાં આવ્યુ છે, જે પિરસતા પહેલા તરત જ ગરમ કરવામાં આવે છે.

ઈંડાના ઉછેરનો સમય.
લગભગ ૬ થી ૨૪ કલાક, સૌથી વધારે ૧૦ થી ૧૪ કલાક.

ખાધ્ય પદાર્થના ઝેરનુ યંત્ર.
બીજ માટે ખાવાનુ રાંધવા માટે જીવીત રાખવુ સક્ષમ છે અને જો રાંધેલુ માંસ અને મરઘી બરોબર ઠંડા ન કર્યા હોય તો તેના ફણગા ફુટી જશે. જીવ ૩૦ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડ અને ૫૦ ડીગ્રી સેન્ટીગ્રેડની વચમાં ગુણાઈ છે અને વિવિધ પ્રકારના ઝેર પેદા કરે છે, જેવા કે alphaનુ ઝેર, thetaનુ ઝેર વગેરે. અવરોધ ફક્ત ખોરાક રાંધતા પહેલા અથવા થોડીક વાર જમતા પહેલા અથવા જો તેનો સંગ્રહ કરવો હોય તો જલ્દીથી અને જરૂર પુરતુ ઠંડુ કરીને.

નૈદાનિક લક્ષણો
સૌથી સામાન્ય લક્ષણો છે : જુલાબ, પેડુમાં આકડી અને થોડો અથવા નહિવત તાવ, ખોરાક લીધા પછી ૮ થી ૨૪ કલાક્માં બને છે. ઉબકા અને ઉલ્ટી જવલ્લે જ થાય છે. માંદગી સાધારણપણે ઓછા સમય માટે રહે છે, એક દિવસ અથવા ઓછુ. સાજા જલ્દી થાય છે અને મૃત્યુની કોઇ સુચના આપી નથી.

B cereus ખોરાકનુ ઝેર.
Bacillus Cereus is an aerobic કોશ અસર કરતો ચાલતો ફરતો ગ્રામ સકારાત્મક સળીયો છે. આ માટીમાં કાચો, સુકો અને પ્રસંસ્કૃત ખાદ્ય પદાર્થમાં સર્વવ્યાપી છે. બીજ ખાવાનુ રાંધવા અને જીવીત રાખવા જ્યારે ખોરાક અનુકુળ તાપમાન ઉપર આયોજીત કરવામાં આવે છે જે તેજીથી વધે છે. B cereus ખોરાકમાં ઝેરનુ કારણ ઓળખવામાં આવ્યુ છે, જે તાજેતરના વર્ષોમાં બહુ ઝડપથી વધી રહ્યુ છે.

તાજેતરના કામો એ બતાવ્યુ છે કે B Cereus ઓછામાં ઓછા બ ઝેર વિશિષ્ટ રીતે દાખલ થયા છે, જે વૈશિષ્ટ રીતે બે પ્રકારના ખોરાકના ઝેર પ્રકાર છે, એક ઉલ્ટી કરાવનાર દવાનો પ્રકાર એક થોડો બાળકને ઉચ્છેરવાનો સમય (૧ થી ૬ કલાક) શરીરના આંતરડાના રસ્તામાં વિશિષ્ટ લક્ષણો ખરૂ જોતા જેવા કે Staphylococcal ખોરાકનુ ઝેર, વિશિષ્ટ પ્રકારના લક્ષણિક નીચલા આંતરડાના રસ્તાના લક્ષણો જેવા કે CI Perfiringens ખોરાકનુ ઝેર, (જુલાબ, પેડુમાં દુખવુ, ઉબકા તેને સાથે થોડી અથવા નહિવત ઉલ્ટી અને તાવ નહી.) ૨૪ કલાકમાં સાજા થવુ તે સામાન્ય છે. ઝેર preformed અને સ્થિર છે. નિદાન ૧૦ ડીગ્રી જુદા રાખવાથી પાક્કુ કહી શકાય છે. વધારે B Cereus ના જીવ દર ગ્રામ epidemiologically incriminated ખોરાક છે. સારવાર લક્ષણિક છે.